Gözaltı, Tutuklama ve Adli Kontrolde Şüphelinin Hakları Nelerdir?

Gözaltı, tutuklama ve adli kontrol; ceza muhakemesinde şüphelinin kişi hürriyetini doğrudan sınırlayan koruma tedbirleridir. Bu tedbirlerin hangi şartlarda uygulanabileceği, ne kadar sürebileceği ve şüphelinin bu süreçte hangi haklara sahip olduğu Anayasa ve Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) ile ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Bu yazımızda gözaltından infaz aşamasına kadar tüm koruma tedbirleri sürecini, güncel Anayasa Mahkemesi (AYM) bireysel başvuru kararları ışığında ele alacağız. Sürecin herhangi bir aşamasında hak kaybı yaşanmaması için bir Fethiye Ceza Avukatı ile temasa geçilmesi önemlidir.

Gözaltı Süresi ve Hakim Önüne Çıkarılma Güvencesi

Gözaltı, suç soruşturması kapsamında şüpheli hakkında gerekli adli işlemlerin tamamlanabilmesi amacıyla başvurulan geçici bir koruma tedbiridir. Anayasa Mahkemesi, B. 2019/41753, T. 05.10.2022 sayılı kararında gözaltı süresinin amacına dikkat çekerek, bu sürenin şüpheli hakkında yapılacak adli işlemlerin tamamlanması için tanınmış bir süre olduğunu belirtmiştir. CMK m. 91 uyarınca yakalanan kişi, yakalama anından itibaren en geç 24 saat içinde hâkim önüne çıkarılır veya salıverilir; toplu olarak işlenen suçlarda bu süre Cumhuriyet savcısının her defasında bir günü geçmeyen yazılı emriyle en çok dört güne kadar uzatılabilir.

Gözaltı süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken tek tip bir süre sınırı değil, somut olayın koşulları esas alınır. Anayasa Mahkemesi, B. 2019/41753, T. 05.10.2022 kararında bu değerlendirmede; şüphelinin tecrit altında tutulup tutulmadığının, gözaltının yargısal denetime tabi olup olmadığının, avukat yardımından yararlandırılıp yararlandırılmadığının, soruşturma işlemlerinin karmaşıklığının, soruşturmanın niteliğinin (terör veya örgütlü suç olup olmadığı), şüpheli sayısının, delil toplamadaki güçlüğün ve soruşturma makamlarının gösterdiği özenin dikkate alınması gerektiğini belirtmiştir.

Sürecin en kritik güvencelerinden biri, şüphelinin hâkim önüne derhâl çıkarılmasıdır. Anayasa Mahkemesi, B. 2020/36865, T. 21.06.2023 sayılı kararında bu güvencenin amacını, tutuklamanın derhâl ve kendiliğinden yargısal denetime tabi tutulmasını sağlamak ve gözaltının ilk aşamasında en yüksek düzeyde bulunan kötü muamele riskine karşı etkili koruma sunmak olarak açıklamıştır.

Tutuklama Şartları ve Ultima Ratio İlkesi

Tutuklama, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına en ağır müdahaleyi oluşturan koruma tedbiridir ve Anayasa’nın 19. maddesi ile CMK m. 100 uyarınca sıkı şartlara bağlanmıştır. Bir kişi hakkında tutuklama kararı verilebilmesi için üç unsurun birlikte bulunması gerekir: kuvvetli suç şüphesi, somut bir tutuklama nedeni ve ölçülülük. Anayasa Mahkemesi, B. 2020/35076, T. 21.11.2023 kararında CMK m. 100 hükmünü hatırlatarak, işin önemi ile verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiriyle ölçülü olmayan tutuklama kararı verilemeyeceğini vurgulamıştır.

Kuvvetli suç şüphesinin somut olgularla ortaya konulması zorunludur; soyut iddialar veya varsayımlar bu şüpheyi karşılamaz. Anayasa Mahkemesi, B. 2017/36028, T. 18.11.2020 kararında, bir kişinin idari nitelikteki görevden uzaklaştırma veya meslekten çıkarma kararına muhatap olmasının tek başına o kişi hakkında kuvvetli suç şüphesi bulunduğu anlamına gelmeyeceğini belirtmiştir. Aynı şekilde rutin nitelikteki mali işlemlerin de tek başına kuvvetli belirti sayılamayacağı vurgulanmıştır.

Tutuklama nedenleri bakımından da yalnızca soyut değerlendirmeler yeterli değildir. Anayasa Mahkemesi, B. 2020/39792, T. 14.01.2025 sayılı kararında, bir suçun niteliğinin veya öngörülen cezanın ağırlığının tek başına kaçma tehlikesinin varlığını ortaya koyan bir durum olarak kabul edilemeyeceğini; tutuklama kararında kaçma şüphesini gösteren delillerin somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Tutuklamanın son çare (ultima ratio) niteliği de Anayasa Mahkemesi içtihadının temel ilkelerinden biridir. Anayasa Mahkemesi, B. 2020/35076, T. 21.11.2023 kararında, tutuklamaya göre temel hak ve özgürlüklere daha hafif etkide bulunan adli kontrol yükümlülüklerinin ulaşılmak istenen meşru amaç bakımından yeterli olması hâlinde tutuklama tedbirine başvurulmaması gerektiğini hükme bağlamıştır.

Tutuklama kararı verme yetkisi de kanunla açıkça sınırlandırılmıştır. Anayasa Mahkemesi, B. 2023/95649, T. 16.12.2025 kararında CMK m. 101 uyarınca soruşturma evresinde şüphelinin tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından, kovuşturma evresinde ise sanığın tutuklanmasına savcının istemi üzerine veya re’sen mahkemece karar verileceğini belirtmiş; kanun yolu aşamasında ise ilk derece mahkemesine CMK m. 100 kapsamında tutuklama kararı verme yetkisi tanıyan açık bir kanun hükmünün bulunmadığını tespit etmiştir.

Tutukluluk hâli sürekli bir denetime tabidir. Anayasa Mahkemesi, B. 2021/1021, T. 18.01.2022 kararında, soruşturma evresinde tutukluluk hâlinin devamının gerekip gerekmediği hususunda en geç otuzar günlük süreler itibarıyla sulh ceza hâkimi tarafından; kovuşturma evresinde ise her oturumda veya koşullar gerektirdiğinde oturumlar arasında ya da en geç otuz günlük süre içinde hâkim veya mahkemece resen karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir. Tutukluluk hâlinin devamına veya ret kararına karşı itiraz mümkündür; tutuklamaya itiraz sürecinin işleyişi ve itiraz süresine ilişkin ayrıntılar için Fethiye Tutuklama İtiraz Avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Adli Kontrol Tedbiri

Adli kontrol, tutuklamaya göre kişi özgürlüğünü daha az kısıtlayan ve sanık tutuklanmaksızın muhakemenin yürütülebilmesini sağlayan alternatif bir koruma tedbiridir. Anayasa Mahkemesi, B. 2022/82957, T. 09.12.2025 kararında adli kontrolün, tutuklamaya ancak istisnai hâllerde başvurulması kuralının işlerlik kazanmasına katkı sunmak amacıyla ihdas edildiğini belirtmiştir. Adli kontrol tedbirinin uygulanabilmesinin ön koşulu da tıpkı tutuklamada olduğu gibi kişinin suçluluğu hakkında kuvvetli belirtinin bulunmasıdır (Anayasa Mahkemesi, E. 2020/53, K. 2021/55, T. 14.07.2021).

Uygulamada en sık karşılaşılan adli kontrol tedbirleri arasında CMK m. 109/3-a uyarınca yurt dışına çıkamama (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/1158, K. 2022/29, T. 18.01.2022) ve CMK m. 109/3-b uyarınca belirli aralıklarla imza atma yükümlülüğü (Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2021/6104, K. 2023/585, T. 27.02.2023; Anayasa Mahkemesi, B. 2018/15113, T. 11.03.2021) yer almaktadır. Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde adli kontrol süresi CMK m. 110/A uyarınca en çok üç yıl olup, zorunlu hâllerde gerekçe gösterilerek uzatılabilir; uzatma süresi toplamda üç yılı, Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar ile Türk Ceza Kanunu’nun ilgili katalog suçlarında ise dört yılı geçemez (Anayasa Mahkemesi, B. 2023/95649, T. 16.12.2025).

Konutu terk etmeme tedbiri, adli kontrol tedbirleri içinde tutuklamaya en yakın ağırlıktaki uygulamadır ve bu nedenle benzer usuli güvencelere tabidir. Anayasa Mahkemesi, B. 2022/102376, T. 29.07.2025 kararında, konutu terk etmeme yükümlülüğüne tabi tutulması istenen kişinin hâkim önüne çıkarılarak sorgusunun yapılması ve hazırsa müdafiinin dinlenmesi gerektiğini; sorgu yapılmaksızın dosya üzerinden karar verilmesinin derhâl hâkim önüne çıkarılma güvencesine aykırılık oluşturacağını belirtmiştir. Anayasa Mahkemesi, B. 2021/16746, T. 28.02.2024 kararında ise adli kontrol kapsamındaki diğer yükümlülüklerin meşru amaç bakımından yeterli olması hâlinde kişinin konutu terk etmeme yükümlülüğüne tabi tutulmaması gerektiğini eklemiştir.

Adli kontrol tedbirleri de süreklilik arz edecek şekilde sınırsız uygulanamaz. Anayasa Mahkemesi, B. 2022/82957, T. 09.12.2025 kararında, herhangi bir tedbirin ilanihaye veya herhangi bir kriterden bağımsız biçimde uygulanmasının mümkün olmadığını, tedbirin durumun gerektirdiğinden daha uzun sürmesi hâlinde anayasal hakların ihlalinin söz konusu olabileceğini vurgulamıştır. Nitekim Anayasa Mahkemesi, B. 2021/7611, T. 24.01.2024 kararında, somut gerekçe gösterilmeden bir yıl on yedi gün süreyle uygulanan adli kontrol tedbirini bu ilkeye aykırı bulmuştur.

İfade ve Müdafi Hakkı

İfade alma ve sorgu işlemlerinde müdafiin hazır bulunması, savunma hakkının temelini oluşturur. Anayasa Mahkemesi bu ilkeyi birçok kararında (B. 2017/30997, T. 22.01.2021 ve devamı) yinelemiştir. Şüpheliye yakalama ya da tutuklama sebeplerinin ve hakkındaki iddiaların bildirilmesi de zorunludur; ancak Anayasa Mahkemesi, B. 2017/8553, T. 03.06.2020 kararında bu bildirim yükümlülüğünün isnat edilen suçlamalara esas tüm bilgi ve delilleri kapsamadığını belirtmiştir.

Müdafiin dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisi, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek nitelikteyse Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla kısıtlanabilir. Ancak Anayasa Mahkemesi, B. 2017/20801, T. 19.11.2020 kararında bu kısıtlamanın istisnasına dikkat çekmiş; şüphelinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporlarının ve müdafiin hazır bulunmaya yetkili olduğu diğer adli işlemlere ilişkin tutanakların bu kısıtlama kapsamı dışında kaldığını belirtmiştir.

Müdafi olmaksızın alınan kolluk ifadelerinin hükme etkisi de yargı denetimine konu olmaktadır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/1158, K. 2022/29, T. 18.01.2022 kararında, kolluk aşamasında müdafi bulunmadan alınan bir beyana dayanılarak kurulan hükmün; sanığın müdafi huzurunda verdiği sonraki beyanlarla çeliştiği bir durumda bozma nedeni oluşturduğuna hükmetmiştir. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi, B. 2016/80704, T. 13.02.2020 kararında, soruşturmanın ilk evrelerinde yaşanan bir kısım kısıtlamanın yargılamanın sonraki aşamalarında telafi edilmesi hâlinde, yargılamanın bütünü gözetildiğinde savunma hakkının ihlal edilmiş sayılmayacağını da vurgulamıştır.

Hukuka Aykırı Tedbirler İçin Tazminat Davası (CMK m.141)

Gözaltı, tutuklama veya adli kontrol tedbirlerinin hukuka aykırı biçimde uygulanması hâlinde, ilgili kişinin başvurabileceği en etkili hukuk yolu CMK m. 141 uyarınca açılacak tazminat davasıdır. Anayasa Mahkemesi, B. 2017/30997, T. 22.01.2021 kararında CMK m. 141/1-a hükmünü hatırlatarak, kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen kişilerin maddi ve manevi her türlü zararlarını Devletten isteyebileceğini belirtmiştir.

Gözaltı süresinin aşıldığı veya tutukluluğun makul süreyi aştığı iddialarında da Anayasa Mahkemesi, B. 2017/8553, T. 03.06.2020 ve B. 2017/20801, T. 19.11.2020 kararlarında, CMK m. 141’de öngörülen tazminat davası açma imkânının tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu olduğunu tespit etmiştir. Ayrıca Anayasa Mahkemesi, B. 2017/13568, T. 12.02.2020 kararında, CMK m. 141/1-k bendinin, yakalanan veya tutuklanan kişilere yakalama ve tutuklama işlemine karşı kanunda öngörülen başvuru imkânlarından yararlandırılmamaları durumunda da tazminat talep etme imkânı sağladığını belirtmiştir.

Burada önemli bir noktanın altını çizmek gerekir: beraat kararı, uygulanan koruma tedbirinin otomatik olarak hukuka aykırı sayılması sonucunu doğurmaz. Anayasa Mahkemesi, B. 2019/41753, T. 05.10.2022 kararında, soruşturma veya kovuşturma sonucunda verilen kararla bağlantılı olarak haklarında yakalama, gözaltı veya tutuklama tedbiri uygulanan kişilere tazminat ödenmesinin, bu tedbirlerin de otomatik olarak hukuka aykırı olduğu anlamına gelmeyeceğini açıkça belirtmiştir. Tazminat talebinin haklı olup olmadığı, tedbirin uygulandığı andaki koşullar ve usule uygunluk bakımından ayrıca değerlendirilir.

İnfaz Aşamasında Şikayet Hakkı

Ceza infaz kurumundaki işlem ve faaliyetlere karşı da bir şikâyet hakkı mevcuttur. Anayasa Mahkemesi, B. 2017/20801, T. 19.11.2020 ve B. 2017/15251, T. 12.02.2020 kararlarında, infaz kurumundaki işlem veya faaliyetlerin öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün, herhâlde işlemin yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde şikâyet yoluyla infaz hâkimliğine başvurulabileceğini belirtmiştir. Bu süreler hak düşürücü nitelikte olduğundan, infaz sürecinde karşılaşılan hukuka aykırılıkların vakit kaybetmeden değerlendirilmesi önemlidir.

Anayasa Mahkemesi’nin bir bireysel başvuru sonucunda verdiği ihlal kararlarının derece mahkemeleri bakımından bağlayıcılığı da infaz süreciyle doğrudan ilgilidir. Anayasa Mahkemesi, B. 2019/2333, T. 01.07.2021 kararında, ihlal kararına bağlı olarak yeniden yargılama kararı verildiğinde ilgili mahkemenin yeniden yargılama sebebinin varlığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisinin bulunmadığını; mahkûmiyet hükmünün ortadan kaldırılması gerektiği yönünde bir belirleme yapılmışsa derece mahkemesinin bu doğrultuda hükmü kaldırmak ve hukuki dayanağı kalmayan tutmayı derhâl sona erdirmek durumunda olduğunu hükme bağlamıştır.

Güncel Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay Kararları

Gözaltı, tutuklama ve adli kontrol tedbirlerine ilişkin yukarıda ayrıntılı olarak açıklanan içtihatlara ek olarak, aşağıdaki kararlar da güncel yargı uygulamasının genel çerçevesini ortaya koymaktadır.

• Anayasa Mahkemesi, B. 2019/41753, T. 05.10.2022: Gözaltı süresinin amacına uygun kullanılması gerektiği ve süre makullüğünün somut olay koşullarına göre değerlendirileceği belirtilmiştir.
• Anayasa Mahkemesi, B. 2020/36865, T. 21.06.2023: Hâkim önüne derhâl çıkarılma güvencesinin, gözaltının ilk aşamasındaki kötü muamele riskine karşı etkili koruma sağladığı vurgulanmıştır.
• Anayasa Mahkemesi, B. 2017/36028, T. 18.11.2020: İdari nitelikteki görevden uzaklaştırma kararlarının tek başına kuvvetli suç şüphesi oluşturmayacağı belirtilmiştir.
• Anayasa Mahkemesi, B. 2020/39792, T. 14.01.2025: Suçun ağırlığının tek başına kaçma şüphesini ortaya koyan bir durum sayılamayacağı, tutuklama nedenlerinin somut olgularla gerekçelendirilmesi gerektiği hükme bağlanmıştır.
• Anayasa Mahkemesi, B. 2020/35076, T. 21.11.2023: Adli kontrolün meşru amaç bakımından yeterli olması hâlinde tutuklama tedbirine başvurulmaması gerektiği (ultima ratio ilkesi) vurgulanmıştır.
• Anayasa Mahkemesi, B. 2023/95649, T. 16.12.2025: Tutuklama kararı verme yetkisinin soruşturmada sulh ceza hâkimine, kovuşturmada mahkemeye ait olduğu; kanun yolu aşamasında ilk derece mahkemesinin bu yetkiye sahip olmadığı tespit edilmiştir.
• Anayasa Mahkemesi, B. 2021/1021, T. 18.01.2022: Tutukluluk hâlinin devamının en geç otuzar günlük süreler itibarıyla resen incelenmesi gerektiği belirtilmiştir.
• Anayasa Mahkemesi, E. 2020/53, K. 2021/55, T. 14.07.2021: Adli kontrol tedbirinin uygulanabilmesi için de kuvvetli suç şüphesinin bulunması gerektiği belirtilmiştir.
• Anayasa Mahkemesi, B. 2022/102376, T. 29.07.2025: Konutu terk etmeme tedbirinde hâkim önünde sorgu yapılması ve müdafiin dinlenmesinin zorunlu olduğu hükme bağlanmıştır.
• Anayasa Mahkemesi, B. 2021/16746, T. 28.02.2024: Adli kontrolün diğer yükümlülükleri yeterliyse konutu terk etmeme tedbirine başvurulmaması gerektiği belirtilmiştir.
• Anayasa Mahkemesi, B. 2021/7611, T. 24.01.2024: Gerekçesiz biçimde bir yıl on yedi gün süreyle uygulanan adli kontrol tedbirinin hak ihlaline yol açtığı tespit edilmiştir.
• Anayasa Mahkemesi, B. 2017/30997, T. 22.01.2021: İfade ve sorguda müdafi bulunmasının savunma hakkının temeli olduğu yinelenmiştir.
• Anayasa Mahkemesi, B. 2017/20801, T. 19.11.2020: Müdafiin dosya inceleme yetkisi kısıtlansa dahi ifade tutanağı ve bilirkişi raporlarının bu kısıtlama dışında kaldığı; infaz hâkimliğine şikâyet süresinin 15/30 gün olduğu belirtilmiştir.
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/1158, K. 2022/29, T. 18.01.2022: Müdafi bulunmadan alınan kolluk ifadesine dayanan hükmün, sonraki çelişkili beyanlar karşısında bozma nedeni oluşturduğuna karar verilmiştir.
• Anayasa Mahkemesi, B. 2017/8553, T. 03.06.2020: CMK m. 141 tazminat davasının, gözaltı ve tutukluluk süresine ilişkin hukuka aykırılık iddialarında tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu olduğu belirtilmiştir.
• Anayasa Mahkemesi, B. 2019/41753, T. 05.10.2022: Beraat kararının, uygulanan koruma tedbirini otomatik olarak hukuka aykırı hâle getirmeyeceği vurgulanmıştır.
• Anayasa Mahkemesi, B. 2019/2333, T. 01.07.2021: İhlal kararı üzerine derece mahkemesinin yeniden yargılama ve gerekiyorsa hükmü kaldırarak tutmayı derhâl sona erdirme yükümlülüğü bulunduğu belirtilmiştir.

Sonuç ve İletişim

Gözaltı, tutuklama ve adli kontrol tedbirleri, kişi hürriyetine doğrudan müdahale eden ciddi uygulamalardır ve bu nedenle Anayasa ve CMK ile sıkı usul güvencelerine bağlanmıştır. Kuvvetli suç şüphesinin somut olgularla ortaya konulması, tutuklamada ölçülülük ve ultima ratio ilkesine uyulması, ifade ve sorgu aşamasında müdafi yardımından yararlanılması ve hukuka aykırı uygulamalarda tazminat yoluna başvurulması, şüphelinin temel haklarının korunması bakımından kritik öneme sahiptir. Sürecin her aşamasında usule uygun hareket edilmesi, olası hak kayıplarının önüne geçilmesini sağlar. Bu nedenle gözaltı, tutuklama veya adli kontrol tedbirleriyle karşı karşıya kalınması hâlinde bir Fethiye Ceza Avukatı desteği alınması tavsiye edilir.

Konuyla bağlantılı olarak Soruşturma ve Kovuşturma Aşaması Nedir? başlıklı makalemiz de ilginizi çekebilir.

Yasal Uyarı: Bu makalede yer alan bilgiler genel nitelikte olup hukuki mütalaa veya tavsiye niteliği taşımamaktadır. Hak kaybına uğramamak adına somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir. — Av. Mustafa Kocatepe (Muğla Barosu Sicil No: 2749)

Sıkça Sorulan Sorular

Gözaltı süresi kaç saattir?

CMK m. 91 uyarınca yakalanan kişi, yakalama anından itibaren en geç 24 saat içinde hâkim önüne çıkarılır veya salıverilir. Toplu olarak işlenen suçlarda bu süre Cumhuriyet savcısının her defasında bir günü geçmeyen yazılı emriyle en çok dört güne kadar uzatılabilir. Anayasa Mahkemesi, B. 2019/41753, T. 05.10.2022 kararında bu sürenin makullüğünün somut olayın koşullarına göre değerlendirileceğini belirtmiştir.

Gözaltı süresi neden bazı durumlarda uzun sürebiliyor?

Anayasa Mahkemesi, B. 2019/41753, T. 05.10.2022 kararında, gözaltı süresinin makullüğü değerlendirilirken soruşturmanın karmaşıklığı, şüpheli sayısı, suçun örgütlü veya terör niteliği taşıyıp taşımadığı ve delil toplamadaki güçlük gibi hususların dikkate alındığını belirtmiştir. Ancak bu değerlendirme, kanunda öngörülen azami süre sınırlarını ortadan kaldırmaz.

Şüpheli neden gözaltına alındıktan sonra derhal hakim önüne çıkarılmalıdır?

Anayasa Mahkemesi, B. 2020/36865, T. 21.06.2023 kararında, hâkim önüne derhâl çıkarılma güvencesinin, tutuklamanın kendiliğinden yargısal denetime tabi tutulmasını sağladığını ve gözaltının ilk aşamasında en yüksek düzeyde bulunan kötü muamele riskine karşı etkili koruma sunduğunu belirtmiştir.

Tutuklamaya neden gerekçe gösterilmeden karar verilebilir mi?

Hayır. Anayasa Mahkemesi, B. 2020/39792, T. 14.01.2025 kararında, tutuklama kararında kaçma şüphesi gibi tutuklama nedenlerinin somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilmesi gerektiğini; suçun ağırlığının tek başına bu nedeni oluşturamayacağını hükme bağlamıştır.

Tutuklama kararını kim verir?

Anayasa Mahkemesi, B. 2023/95649, T. 16.12.2025 kararında CMK m. 101 uyarınca soruşturma evresinde tutuklama kararının Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından, kovuşturma evresinde ise savcının istemi üzerine veya re’sen mahkemece verildiğini; kanun yolu aşamasında ilk derece mahkemesinin bu yetkiye sahip olmadığını belirtmiştir.

Adli kontrol ne kadar sürebilir?

Anayasa Mahkemesi, B. 2023/95649, T. 16.12.2025 kararında CMK m. 110/A uyarınca ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde adli kontrol süresinin en çok üç yıl olduğunu, zorunlu hâllerde uzatılabileceğini ancak toplam sürenin terör ve katalog suçlarda dahi dört yılı geçemeyeceğini belirtmiştir.

Adli kontrol tutuklamadan hangi yönleriyle farklıdır?

Anayasa Mahkemesi, B. 2022/82957, T. 09.12.2025 kararında adli kontrolün, tutuklamaya göre kişi özgürlüğünü daha az kısıtlayan ve tutuklanmaksızın muhakemenin yürütülmesini sağlayan bir tedbir olduğunu belirtmiştir. Tutuklamanın son çare (ultima ratio) olması nedeniyle, adli kontrol yeterli görüldüğü sürece tutuklamaya başvurulmaması esastır.

Konutu terk etmeme tedbiri nasıl uygulanır?

Anayasa Mahkemesi, B. 2022/102376, T. 29.07.2025 kararında bu tedbirin uygulanabilmesi için kişinin hâkim önüne çıkarılarak sorgusunun yapılması ve hazırsa müdafiinin dinlenmesi gerektiğini; sorgu yapılmaksızın dosya üzerinden karar verilmesinin usule aykırı olduğunu belirtmiştir.

İfade alırken müdafi bulundurmak zorunlu mudur?

İfade ve sorgu işlemlerinde müdafiin hazır bulunması savunma hakkının temelini oluşturur (Anayasa Mahkemesi, B. 2017/30997, T. 22.01.2021 ve devamı). Müdafi olmadan alınan bir ifadenin sonraki aşamalarda hükme etkisi, somut olayın koşullarına göre yargı denetimine tabidir.

Müdafi dosyayı her zaman inceleyebilir mi?

Müdafiin dosya inceleme yetkisi, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek hâllerde hâkim kararıyla kısıtlanabilir. Ancak Anayasa Mahkemesi, B. 2017/20801, T. 19.11.2020 kararında, şüphelinin ifade tutanağı ile bilirkişi raporlarının bu kısıtlamadan muaf olduğunu belirtmiştir.

Hukuka aykırı gözaltı veya tutuklama için tazminat nasıl alınır?

CMK m. 141 uyarınca açılacak tazminat davası, kanunda belirtilen koşullar dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğu devam ettirilen kişilerin maddi ve manevi zararlarını Devletten talep edebilmesini sağlar. Anayasa Mahkemesi, B. 2017/8553, T. 03.06.2020 kararında bu yolun, gözaltı ve tutukluluk süresine ilişkin hukuka aykırılık iddialarında tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu olduğunu belirtmiştir.

Beraat eden herkes otomatik olarak tazminat alabilir mi?

Hayır. Anayasa Mahkemesi, B. 2019/41753, T. 05.10.2022 kararında, beraat kararı verilmesinin, daha önce uygulanan yakalama, gözaltı veya tutuklama tedbirini otomatik olarak hukuka aykırı hâle getirmeyeceğini açıkça belirtmiştir. Tazminat talebi, tedbirin uygulandığı andaki hukuka uygunluk bakımından ayrıca değerlendirilir.

İnfaz hakimliğine şikayet süresi ne kadardır?

Anayasa Mahkemesi, B. 2017/20801, T. 19.11.2020 ve B. 2017/15251, T. 12.02.2020 kararlarında, ceza infaz kurumundaki işlem veya faaliyetlere karşı öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün, herhâlde işlemin yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde infaz hâkimliğine şikâyette bulunulabileceği belirtilmiştir.

Tutukluluk süresi ne zaman gözden geçirilir?

Anayasa Mahkemesi, B. 2021/1021, T. 18.01.2022 kararında, soruşturma evresinde tutukluluk hâlinin devamı gerekip gerekmediğinin en geç otuzar günlük süreler itibarıyla sulh ceza hâkimi tarafından; kovuşturma evresinde ise her oturumda veya en geç otuz günlük süre içinde hâkim veya mahkemece resen değerlendirileceğini belirtmiştir.