Babalık davası, evlilik dışında dünyaya gelen ya da başka bir erkekle olan soybağı ortadan kaldırılan bir çocuk ile biyolojik babası arasındaki soybağının mahkeme kararıyla kurulmasını sağlayan davadır. Uygulamada sıkça karıştırılan soybağının reddi davasından farkı burada belirginleşir: soybağının reddi, evlilik nedeniyle var sayılan babalık karinesini çürüterek mevcut bir soybağını ortadan kaldırmaya yönelikken, babalık davası hiç kurulmamış ya da az önce belirtildiği gibi ortadan kaldırılmış bir soybağını yeniden tesis etmeyi amaçlar. Fethiye Aile Mahkemesi Avukatı olarak bu yazımızda babalık davasının kimler tarafından açılabileceğini, dava açma süresini, DNA testinin ispat hukukundaki rolünü, görevli ve yetkili mahkemeyi ve konuya ilişkin güncel Yargıtay kararlarını Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) ilgili hükümleri ışığında ele alacağız.
Babalık Davası Nedir? Yasal Dayanağı
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu‘nun 282. maddesine göre çocuk ile baba arasındaki soybağı yalnızca üç yoldan biriyle kurulabilir: ananın kocasıyla evliliği (babalık karinesi), babanın tanıması veya hâkim hükmü. Babalık davası, bu üç yoldan sonuncusunu, yani soybağının doğrudan mahkeme kararıyla kurulmasını ifade eder ve evlilik ya da tanıma yoluyla bir soybağı kurulamamış ya da kurulmuş soybağı sonradan ortadan kaldırılmış çocuklar için başvurulan tamamlayıcı bir yoldur.
Madde 301- Çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkemece belirlenmesini ana ve çocuk isteyebilirler. Dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır. Babalık davası, Cumhuriyet savcısına ve Hazineye; dava ana tarafından açılmışsa kayyıma; kayyım tarafından açılmışsa anaya ihbar edilir.
Görüldüğü gibi davayı açma hakkı yalnızca ana ve çocuğa tanınmıştır; baba olduğu iddia edilen kişinin kendiliğinden babalık davası açması söz konusu değildir, o ancak tanıma yoluna başvurabilir. Davalı taraf ise babanın kendisi, baba ölmüşse mirasçılarıdır. Maddenin son fıkrasındaki ihbar yükümlülüğü, davanın kamu düzenini ilgilendirmesinin bir sonucudur; Yargıtay içtihatlarına göre bu ihbarların yapılmaması ve gerekiyorsa kayyım atanmadan davanın sonuçlandırılması bozma sebebidir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2004/14969, K. 2005/605, T. 24.01.2005: Babalık davasının kamu düzenini ilgilendirdiği vurgulanarak, davanın Cumhuriyet Savcılığına ve Hazineye, davayı ana açtıysa kayyıma ihbar edilmesi gerektiği; küçüklerin kayyımı yoksa kayyım atanmadan davanın sonuçlandırılamayacağı belirtilmiştir.
Aynı kamu düzeni niteliği, davanın yalnızca karşı tarafın kabulüne dayanılarak sonuçlandırılmasını da engeller.
Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, E. 2014/19328, K. 2015/7578, T. 05.05.2015: Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 308/2. maddesi uyarınca davayı kabulün ancak tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği davalarda hüküm doğurduğu; soybağının reddi ve babalık gibi kamu düzenine ilişkin davalarda salt karşı tarafın kabulüne dayanılarak karar verilemeyeceği vurgulanmıştır.
Babalık Karinesi ve DNA Testinin İspat Hukukundaki Rolü
TMK m. 302 uyarınca, davalının çocuğun doğumundan önceki üçyüzüncü gün ile yüzsekseninci gün arasında ana ile cinsel ilişkide bulunmuş olması babalığa karine sayılır; bu süre dışında da fiilî gebe kalma döneminde ilişki tespit edilirse aynı karine geçerli olur. Davalı, çocuğun babası olmasının olanaksız olduğunu veya üçüncü bir kişinin baba olma olasılığının kendisininkinden daha yüksek olduğunu ispatlayarak bu karineyi çürütebilir. Ancak günümüz uygulamasında karine tartışmasının önüne geçen ve davanın seyrini belirleyen asıl delil, DNA testidir.
TMK m. 284 soybağı davalarında hâkimin maddi olguları resen araştıracağını ve delilleri serbestçe takdir edeceğini; tarafların ve üçüncü kişilerin soybağının belirlenmesi için zorunlu olan ve sağlıkları yönünden tehlike yaratmayan kan ve doku örneği alınması gibi araştırma ve incelemelere rıza göstermekle yükümlü olduğunu düzenler. Davalı bu incelemeye rıza göstermezse hâkim, durum ve koşullara göre bundan beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 292. maddesi bu yükümlülüğü somutlaştırır: haklı bir sebep olmaksızın örnek vermekten kaçınılması hâlinde hâkim, incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir ve üçüncü kişi tanıklıktan çekinme hakkına dayanarak bu yükümlülükten kaçınamaz.
Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, E. 2014/6038, K. 2014/13961, T. 13.10.2014: TMK m. 284 ve HMK m. 292 hükümlerine atıfla, taraflar ve üçüncü kişilerin soybağının tespiti amacıyla kan ve doku örneği vermekle yükümlü olduğu, haklı sebep olmaksızın bu yükümlülüğe uyulmaması hâlinde incelemenin zor kullanılarak yaptırılması gerektiği; eksik araştırmayla, DNA testi yaptırılmadan karar verilmesinin doğru olmadığı belirtilmiştir.
Mahkemelerin DNA testinden kaçınmayı doğrudan babalığın ispatı sayması da tek başına yeterli görülmemekte, bozma denetiminde araştırmanın fiilen tamamlanması aranmaktadır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/8477, K. 2021/9689, T. 16.12.2021: Yerel mahkemenin, davalının DNA testi yaptırmaktan kaçındığı gerekçesiyle davayı kabul ettiği; bozma ilamına rağmen DNA örnekleri aldırılıp rapor alınmadan yeniden davanın kabulüne karar verilmesinin, HMK m. 292/1 ve TMK m. 284 hükümleri uyarınca incelemenin zor kullanılarak yaptırılması gerektiği gözetilmeden verildiği için usule aykırı olduğu vurgulanmıştır.
Bu kararlar, davalının testten kaçınmasının davayı otomatik olarak sonuçlandırmadığını, mahkemenin kamu düzeni gereği soybağını kuşkuya yer bırakmayacak şekilde, gerekirse zorla numune aldırarak araştırma yükümlülüğünün bulunduğunu göstermektedir.
Dava Açma Süresi (Hak Düşürücü Süreler)
TMK m. 303 babalık davası için ayrı hak düşürücü süreler öngörmüştür ve bu süreler ana ile çocuk bakımından birbirinden farklıdır.
Madde 303- Babalık davası, çocuğun doğumundan önce veya sonra açılabilir. Ananın dava hakkı, doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer. […] Çocuk ile başka bir erkek arasında soybağı ilişkisi varsa, bir yıllık süre bu ilişkinin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar. Bir yıllık süre geçtikten sonra gecikmeyi haklı kılan sebepler varsa, sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açılabilir.
Maddenin çocuğun dava hakkına süre sınırı getiren fıkraları, Anayasa Mahkemesi’nin 27.10.2011 tarihli ve E. 2010/71, K. 2011/143 sayılı kararı ile ikinci fıkra, 15.03.2012 tarihli ve E. 2011/116, K. 2012/39 sayılı kararı ile de dördüncü fıkra çocuk yönünden iptal edilmiştir. Bu iki iptal kararının birlikte sonucu, ananın dava hakkının kural olarak doğumdan, çocuğun başka bir erkekle soybağı bulunması hâlinde ise bu ilişkinin ortadan kalktığı tarihten itibaren bir yıl ile sınırlı kalmaya devam etmesine karşılık, çocuğun kendisi tarafından veya adına açılacak babalık davasında artık herhangi bir hak düşürücü sürenin bulunmamasıdır. Anne bakımından bir yıllık süre geçtikten sonra da, gecikmeyi haklı kılan bir sebep varsa bu sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açılabilir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/6158, K. 2022/6528, T. 30.06.2022: Anayasa Mahkemesi’nin 2011 ve 2012 tarihli iptal kararlarından sonra çocuk tarafından veya çocuk adına açılan babalık davalarında herhangi bir hak düşürücü sürenin söz konusu olmadığı; annenin TMK m. 304’te sayılan mali haklarına ilişkin talepler bakımından da kanunda bir süre şartı öngörülmediği belirtilmiştir.
Buna karşılık ananın kendi adına açtığı babalık davası, bir yıllık süreye tabi olmaya devam etmektedir ve bu süre resen gözetilir.
Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, E. 2014/18992, K. 2015/7458, T. 05.05.2015: Davacı ananın, küçüğün doğum tarihinden itibaren bir yıllık hak düşürücü süre içinde dava açması gerekirken bu süre geçtikten sonra dava açtığı ve gecikmeyi haklı kılan bir sebep de ileri sürmediği gözetilerek, ana yönünden davanın hak düşürücü süre nedeniyle reddine karar verilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun’un 4/1. maddesi uyarınca, TMK’nın üçüncü kısmı (vesayet hükümleri) hariç olmak üzere ikinci kitabından (aile hukukundan) doğan dava ve işlere aile mahkemesi bakar; soybağı hükümleri bu ikinci kitap içinde yer aldığından babalık davasında görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi kurulmayan yerlerde bu görevi, Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla yürütür. Fethiye’de ikamet eden taraflar bakımından babalık davası, kural olarak Fethiye Aile Mahkemesinde görülür.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2022/762, K. 2023/883, T. 04.10.2023: 4787 sayılı Kanun’un 4/1. maddesinde, TMK’nın üçüncü kısmı hariç ikinci kitabından doğan bütün dava ve işlere aile mahkemesinde bakılacağının düzenlendiği; görevin kamu düzeninden olup yargılamanın her aşamasında resen gözetileceği vurgulanmıştır.
Yetkili mahkeme ise TMK m. 283’te ayrıca düzenlenmiştir: soybağına ilişkin davalar, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır. Buna göre taraflardan Fethiye’de yerleşik olan varsa dava Fethiye Aile Mahkemesinde açılabilir; taraflar başka bir yerleşim yerindeyse yetkili mahkeme o yerin aile mahkemesi olur, doğumun gerçekleştiği yer de aynı şekilde yetki bağlayan bir ölçüttür.
Babalık Davası ile Soybağının Reddi Davası Arasındaki İlişki
TMK m. 282 gereği bir çocuğun baba ile soybağı yalnızca tek bir yolla kurulu olabilir. Çocuğun evlilik nedeniyle veya tanıma yoluyla başka bir erkekle zaten kurulmuş bir soybağı varsa, bu bağ usulünce ortadan kaldırılmadıkça babalık davası açılıp dinlenemez; aksi hâlde dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Mevcut soybağını ortadan kaldıracak dava, bağın evlilik ya da karineye dayanması hâlinde soybağının reddi, tanımaya dayanması hâlinde ise tanımanın iptali davasıdır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2022/762, K. 2023/883, T. 04.10.2023: Çocuk ile baba arasında soybağı kurulmasının son yolunun babalık hükmü olduğu; babalık davası ile soybağı kurulabilmesi için çocuğun bir başka erkekle soybağının bulunmaması gerektiği; çocuğun herhangi bir yolla başka bir erkekle soybağı kurulmuşsa bu soybağı ortadan kaldırılmadıkça babalık davasının açılamayacağı açıkça belirtilmiştir.
Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, E. 2013/19778, K. 2014/5824, T. 31.03.2014: Davacı ananın resmî evliliği içinde doğan çocuk için, dava dışı eşle olan mevcut soybağı ortadan kaldırılmadan başka bir kişiye karşı açılan babalık davasının dinlenemeyeceği; bu bağ kaldırılmadıkça davanın reddi gerektiği hükme bağlanmıştır.
İki davanın birbirinden bağımsız hak düşürücü sürelere tabi olması, uygulamada anne ile çocuğun aynı olaydan farklı sonuçlar elde etmesine yol açabilmektedir. Aşağıdaki karar bu ihtimali somut biçimde göstermektedir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/93, K. 2023/2020, T. 27.04.2023: Anne tarafından kendi adına açılan babalık davası bir yıllık hak düşürücü süre geçtiğinden kesinleşerek reddedilmiş; ancak aynı çocuk adına kayyım tarafından açılan babalık davası, çocuğun nüfustaki babasıyla arasındaki soybağının ayrı bir soybağının reddi davasıyla kesinleşerek ortadan kaldırılmasının ardından, Adli Tıp Kurumu raporunda davalının %99,99 ihtimalle biyolojik baba olduğunun belirlenmesi üzerine kabul edilmiş ve babalığın tespitine, ayrıca iştirak nafakasına karar verilmiştir.
Bu karar, annenin kendi süresini kaçırmış olmasının çocuğun hak düşürücü süreye tabi olmayan babalık davası hakkını ortadan kaldırmadığını; ancak mevcut soybağının önce ayrı bir davayla ortadan kaldırılması gerektiğini bir arada göstermesi bakımından öğreticidir.
Babalık Davasının Sonuçları: Nafaka ve Diğer Mali Haklar
Babalık davasının kabulüyle çocuk ile davalı arasında soybağı kurulur ve bu karar nüfus kaydına yansıtılır; kararın kesinleşmesiyle birlikte velayet, nafaka ve miras hakları da babalık ilişkisine bağlı olarak doğar. Ayrıca TMK m. 304, ananın babalık davasıyla birlikte veya ayrı olarak baba ya da mirasçılarından doğum giderlerini, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderlerini ve gebelik ile doğumun gerektirdiği diğer giderleri talep edebilmesine imkân tanır; çocuğun ölü doğmuş olması bu talebi engellemez. Yukarıda aktarıldığı üzere, bu mali haklara ilişkin talepler için kanunda ayrı bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir.
Sonuç ve İletişim
Babalık davası; dava açma hakkı, hak düşürücü süreler, DNA testinin ispat hukukundaki yeri ve mevcut bir soybağının önce ortadan kaldırılması zorunluluğu gibi birbiriyle iç içe geçen birçok usul kuralına tabi, kamu düzenine ilişkin bir dava türüdür. Sürecin doğru taraflara karşı, doğru mahkemede ve süresi içinde yürütülmesi, özellikle anne bakımından hak kaybının önüne geçilmesi açısından belirleyicidir. Fethiye Aile Mahkemesi Avukatı olarak, babalık davası veya bağlantılı soybağı uyuşmazlıklarınızda dosyanızı değerlendirebilir ve süreci sizin adınıza takip edebiliriz.
Dosyanızı değerlendirmek için bize ulaşabilirsiniz
Av. Mustafa Kocatepe
Yasal Uyarı: Bu makalede yer alan bilgiler genel nitelikte olup hukuki mütalaa veya tavsiye niteliği taşımamaktadır. Hak kaybına uğramamak adına somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir. — Av. Mustafa Kocatepe (Muğla Barosu Sicil No: 2749)
Sıkça Sorulan Sorular
Babalık davası nedir?
Babalık davası, evlilik veya tanıma yoluyla kurulmamış ya da sonradan ortadan kaldırılmış bir soybağının, çocuk ile biyolojik babası arasında mahkeme kararıyla kurulmasını sağlayan davadır. TMK m. 301 uyarınca bu davayı ana ve çocuk açabilir.
Babalık davasını kimler açabilir, kime karşı açılır?
Davayı ana veya çocuk açabilir. Dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır. Davanın kamu düzenini ilgilendirmesi nedeniyle Cumhuriyet savcısına ve Hazineye; davayı ana açtıysa çocuğa atanan kayyıma ihbar yapılması gerekir.
Babalık davası ile soybağının reddi davası aynı şey midir?
Hayır. Soybağının reddi, evlilik nedeniyle var sayılan bir babalık karinesini çürüterek mevcut soybağını ortadan kaldırmaya yöneliktir. Babalık davası ise hiç kurulmamış veya ortadan kaldırılmış bir soybağını yeniden tesis eder. Çocuğun başka bir erkekle mevcut bir soybağı varsa, bu bağ ortadan kaldırılmadan babalık davası açılamaz.
Babalık davasında DNA testi zorunlu mudur?
Kanun doğrudan “zorunlu” bir test öngörmese de, TMK m. 284 ve HMK m. 292 uyarınca taraflar ve üçüncü kişiler soybağının tespiti için gerekli kan ve doku örneği vermekle yükümlüdür. Haklı bir sebep olmaksızın bu yükümlülüğe uyulmaması hâlinde hâkim, incelemenin zor kullanılarak yaptırılmasına karar verebilir.
Davalı DNA testinden kaçınırsa ne olur?
Davalının haklı bir sebep olmaksızın örnek vermekten kaçınması hâlinde hâkim, durum ve koşullara göre bundan beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir; ayrıca inceleme zor kullanılarak da yaptırılabilir. Ancak Yargıtay içtihatlarına göre mahkeme, salt kaçınmayı yeterli görmeyip DNA incelemesinin fiilen tamamlanmasını denetlemektedir.
Babalık davası ne zamana kadar açılabilir?
Ananın dava hakkı, doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer; çocuğun başka bir erkekle soybağı varsa bu süre, o ilişkinin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar. Buna karşılık Anayasa Mahkemesi’nin 2011 ve 2012 tarihli iki ayrı iptal kararı sonrasında, çocuğun kendisi tarafından veya adına açılacak babalık davasında herhangi bir hak düşürücü süre bulunmamaktadır.
Babalık davasında görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?
Görevli mahkeme, 4787 sayılı Kanun’un 4/1. maddesi uyarınca aile mahkemesidir; aile mahkemesi kurulmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. Yetkili mahkeme ise TMK m. 283 uyarınca taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesidir.
Babalık davası kabul edilirse hangi mali haklar talep edilebilir?
TMK m. 304 uyarınca ana, babalık davasıyla birlikte veya ayrı olarak doğum giderlerini, doğum öncesi ve sonrası altışar haftalık geçim giderlerini ve gebelik ile doğumun gerektirdiği diğer giderleri talep edebilir. Çocuğun ölü doğmuş olması bu talebi engellemez ve bu haklar için kanunda ayrı bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir.
